Vào ngày 10 tháng 12 hàng năm, Lễ trao giải Nobel được tổ chức tại Stockholm. Là giải thưởng Nobel cuối cùng được công bố, người đoạt giải Nobel Kinh tế sẽ được công bố vào ngày 9 tháng 10 năm nay. Quy chế của Quỹ Nobel quy định rằng không ai được phép tiết lộ công khai hoặc riêng tư bất kỳ thông tin nào về việc đề cử trong 50 năm. Hạn chế này không chỉ áp dụng cho những người được đề cử và đề cử mà còn áp dụng cho những thắc mắc và ý kiến liên quan đến giải thưởng. Nhưng hàng năm, những cuộc thảo luận, dự đoán về các ứng cử viên được yêu thích vẫn diễn ra sôi nổi.
Năm 2022, cựu Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Ben S. Bernanke, giáo sư Douglas W. Diamond của Đại học Chicago và giáo sư Philip H. Dybvig của Đại học Washington ở St. Louis đã giành được giải thưởng cho nghiên cứu của họ về ngành ngân hàng và khủng hoảng tài chính.
Li Rengui, nhà nghiên cứu tại Viện Kinh tế thuộc Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc và là phó giám đốc ban biên tập Xu hướng Kinh tế, nói với China Business News rằng, để trở thành giải thưởng đóng băng, người đoạt giải Nobel Kinh tế phải là một nhà kinh tế đã được cộng đồng kinh tế chính thống công nhận và nhận được danh hiệu gần với mức giải thưởng Nobel.
Li Rengui nói thêm rằng “Người đoạt giải Trích dẫn” được trang web Clarivate Analytics lựa chọn hàng năm có giá trị tham khảo quan trọng. Theo thống kê từ website này, kể từ khi thành lập Giải thưởng Citation Laureate vào năm 2002, 71 nhà khoa học, nhà kinh tế xuất sắc từng đoạt giải thưởng cũng đã đoạt giải Nobel.
Giải Nobel được lựa chọn như thế nào? Xu hướng lựa chọn những năm gần đây có những thay đổi gì mới?
Theo trang web chính thức của Giải Nobel, việc lựa chọn Giải thưởng Kinh tế là chặt chẽ và tốn thời gian. Tháng 9 hàng năm, Ủy ban Giải thưởng Nobel về Kinh tế gửi các đơn đề cử bí mật tới khoảng 3.000 cá nhân trên khắp thế giới, bao gồm các giáo sư xuất sắc từ các trường đại học hàng đầu trên thế giới, những người đoạt giải kinh tế và các học giả của Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển. Mẫu đơn đã điền phải được Ủy ban Giải thưởng Kinh tế nhận được trước ngày 31 tháng 1 năm sau. Không ai có thể tự đề cử mình.
Ủy ban Giải thưởng Kinh tế bao gồm năm thành viên do Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển bầu chọn, nhưng trong nhiều năm đã bao gồm các thành viên bán thời gian, những người có quyền biểu quyết như các thành viên ủy ban. Sau khi nhận được danh sách đề cử, hội đồng sàng lọc đề cử và lựa chọn sơ bộ các ứng cử viên. Vì việc đề cử thường được lặp lại nên con số cuối cùng thường là 250-350 người.
Từ tháng 3 đến tháng 5, Ủy ban Giải thưởng Kinh tế sẽ gửi danh sách sơ bộ các ứng cử viên đến các chuyên gia được chỉ định đặc biệt để đánh giá công việc của ứng viên.
Từ tháng 6 đến tháng 8, Ủy ban Giải thưởng Kinh tế sẽ viết báo cáo và đưa ra khuyến nghị cho Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển. Báo cáo sẽ được ký bởi tất cả các thành viên của ủy ban.
Vào tháng 9, Ủy ban Giải thưởng Kinh tế đã gửi báo cáo tới các học giả của Viện Hàn lâm Khoa học và đưa ra đề xuất về các ứng cử viên cuối cùng. Vụ Kinh tế của Viện Hàn lâm Khoa học sẽ thảo luận về báo cáo tại hai cuộc họp.
Vào tháng 10, Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đã chọn ra người chiến thắng Giải thưởng Kinh tế theo đa số phiếu. Quyết định này là cuối cùng và không thể kháng cáo.
Hàng năm vào ngày 10 tháng 12, Lễ trao giải Nobel được tổ chức tại Stockholm. Những người đoạt giải Nobel nhận giải Nobel của họ tại buổi lễ, bao gồm các huy chương và giấy chứng nhận giải Nobel của họ, cũng như các tài liệu xác nhận số tiền của giải thưởng.
Nhìn vào danh sách giải thưởng kinh tế, trong 4 thập kỷ đầu, giải Nobel trong nhiều năm liền được trao cho các lĩnh vực có nền tảng toán học và lý thuyết mạnh, bao gồm kinh tế lượng, chứng minh toán học về lý thuyết cung cầu, và lý thuyết trò chơi.
Tuy nhiên, mô hình từng đoạt giải thưởng đã dần thay đổi, chẳng hạn như việc nhấn mạnh các thuộc tính xã hội của nó trong định nghĩa khoa học xã hội về kinh tế. Năm 1998, nhà kinh tế học người Mỹ gốc Ấn Amartya Sen đã giành được giải thưởng vì những đóng góp của ông cho kinh tế học phúc lợi. Một số người cho rằng đây là tín hiệu cho thấy ban tổ chức giải thưởng đã thừa nhận kinh tế học có mối quan hệ mật thiết với triết lý đạo đức và xã hội.
Ngoài ra, giải thưởng Nobel còn thể hiện sự ghi nhận sự phát triển nhanh chóng của kinh tế học hành vi. Năm 2022, Daniel Kahneman và Amos Tversky đã giành giải nhất về kinh tế học hành vi nhờ công trình của họ trong lĩnh vực thiên kiến nhận thức, lý thuyết triển vọng và ác cảm mất mát. Sau đó, Robert Shiller năm 2013 và Richard Thaler năm 2017 cũng giành được giải thưởng trong lĩnh vực này.
Như đã đề cập ở trên, những người chiến thắng phải có những đóng góp to lớn trong lĩnh vực của họ. Nếu ảnh hưởng được đo lường dựa trên số lượng trích dẫn học thuật thì giáo sư Andrei Schleifer của Harvard và giáo sư Daren Acemoglu của MIT có khả năng giành được giải thưởng cho nghiên cứu của họ về tầm quan trọng của các thể chế. Một giáo sư Harvard khác, Marc Melitz, là một nhà kinh tế thường xuyên được trích dẫn trong lý thuyết thương mại.
Ngoài ra, giáo sư Robert J. Barro của Đại học Harvard đã có những đóng góp nổi bật trong các lĩnh vực kinh tế vĩ mô, tăng trưởng kinh tế và lý thuyết tiền tệ. Ông cũng được cộng đồng kinh tế đánh giá là một trong những người có tiềm năng đoạt giải Nobel trong tương lai. Các nhà kinh tế như Emanuelle Saez, Thomas Piketty và Gabriel Zucman cũng có khả năng giành được giải thưởng cho nghiên cứu về thu nhập và bất bình đẳng.